Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) en çok konuşulan tarafı devlet katkısıdır. Sisteme yatırdığınız her katkı payının üzerine devlet belirli bir oranda ekleme yapar. Kulağa basit geliyor; ama katkının nasıl hesaplandığı, ne zaman hak edildiği ve hangi şartlarda çekilebildiği sık karıştırılır. Bu yazıda mekanizmayı sade biçimde anlatıyoruz.
Devlet katkısı nedir?
Gönüllü BES’te ödediğiniz katkı payının %30’u kadar tutar devlet tarafından hesabınıza ayrıca yatırılır. Bu tutar sizin paranızdan ayrı bir hesapta izlenir ve ayrıca değerlendirilir.
Yıllık devlet katkısının bir üst sınırı vardır. Bu sınır brüt asgari ücrete bağlı olarak her yıl yeniden belirlenir. Sınırın üzerinde ödeme yapmak serbesttir; ama o kısım için ek devlet katkısı gelmez. Güncel üst sınırı sözleşme hazırlarken birlikte hesaplarız.
Devlet katkısı yalnız gönüllü BES’e özgü değildir; otomatik katılım sözleşmelerinde de vardır. Katılımcı başına hesaplanır, sözleşme başına değil. Birden fazla sözleşmeniz varsa toplam katkı payınız üzerinden tek bir üst sınır uygulanır.
Katkıyı hak etmek ve emeklilik şartı
Devlet katkısının tamamına hak kazanmak için sistemde en az 10 yıl kalmış ve 56 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Bu iki şart birlikte aranır; biri sağlanıp diğeri sağlanmazsa emeklilik hakkı doğmaz.
Daha erken çıkarsanız devlet katkısının yalnız bir kısmı ödenir. Bu kısım sistemde kaldığınız süreye göre kademeli olarak artar. Kendi yatırdığınız katkı payları ve bunların getirisi ise her zaman sizindir; erken çıkışta yalnız devlet katkısının hak edilmemiş bölümü ve getiri üzerindeki vergi kesintisi etkilenir.
Emekli olduğunuzda birikimi toplu alabilir, kısmen alabilir ya da düzenli maaş şeklinde çekebilirsiniz. Yıllık gelir sigortasıyla ömür boyu maaş seçeneği de vardır. Hangi seçeneğin uygun olduğu birikimin büyüklüğüne ve o günkü ihtiyacınıza bağlıdır; karar emeklilik gününe kadar açıktır.
Otomatik katılım ile gönüllü BES farkı
Otomatik katılım, çalışanların işvereni aracılığıyla sisteme dahil edilmesidir. Kapsamdaki çalışanlar işe girdiğinde ya da işyeri kapsama alındığında otomatik olarak sisteme girer; isteyen belirli bir süre içinde cayabilir. Katkı payı maaştan kesilir ve fon tercihi başlangıçta işverenin anlaştığı şirket tarafından yapılır; sonradan değiştirebilirsiniz.
Gönüllü BES ise sizin kendi başvurunuzla, kendi belirlediğiniz tutarla açtığınız sözleşmedir. Tutarı, ödeme sıklığını ve fonları siz seçersiniz. İki sözleşmeyi aynı anda sürdürebilirsiniz; ikisinde de devlet katkısı işler.
Sık sorulan bir soru: “İşyerimde otomatik katılım var, ayrıca gönüllü BES açmalı mıyım?” Cevap birikim hedefinize bağlıdır. Otomatik katılımdaki kesinti genellikle küçüktür; emeklilikte anlamlı bir birikim için gönüllü sözleşmeyle desteklemek gerekebilir.
Fon seçimi ve takip
BES bir birikim aracıdır; birikim seçtiğiniz fonlarda değerlenir. Fonlar risk düzeyine göre ayrılır: faiz ağırlıklı, hisse ağırlıklı, altın, karma ve katılım fonları gibi. Fon dağılımını yıl içinde değiştirebilirsiniz.
Uzun vadede küçük yönetim gideri farkları bile birikimi etkiler; sözleşmenin kesinti yapısını baştan sorun. Devlet katkısı hesabı da ayrı fonlarda değerlenir; oradaki fon tercihini de gözden geçirin. Biz BES sözleşmesini düzenledikten sonra yılda bir kez birlikte gözden geçirmeyi öneririz.
Ne yapmalı?
Aylık ne kadar ayırabileceğinize karar verin. Üst sınıra yakın bir tutar devlet katkısından tam yararlanmanızı sağlar; ama düzenli ödeyebileceğiniz tutar her zaman daha önemlidir. İşyerinizde otomatik katılım varsa cayıp caymadığınızı ve hangi fonda olduğunuzu kontrol edin.
Sonra bize gelin. Çalıştığımız şirketlerin BES planlarını kesinti yapısı ve fon seçenekleriyle birlikte yan yana koyarız. Sorularınızı telefonla ya da Gölcük’teki ofisimizde yanıtlarız.